5 lớp học hàng đầu nên được dạy ở trường học
24.09.2024
MÔ HÌNH 3W ĐỂ HỌC TẬP MỌI THỨ
17.06.2024
THẾ NÀO LÀ HIẾU HỌC?
08.04.2024
Tại sao người ta có thể ngay lập tức nhận ra kẻ dễ bị bắt nạt nhất?
- Người viết: Mai Mai lúc
- Phát triển bản thân
Bài viết này là con dao hai lưỡi. Nó vừa giúp trẻ phòng vệ khỏi kẻ bắt nạ t, vừa có nguy cơ bị kẻ xấu lợi dụng để làm h ạ i người khác.
Nếu con bạn nắm được những bí quyết “giản đơn” này, thì có thể phòng tránh bị lợ i dụ ng hoặc b ắt nạ t trong môi trường mới.
Hầu hết những người bị gắn mác là “dễ b.ắt n.ạt” không phải là bị nhận ra ngay từ đầu mà là bị thử ra. Thông thường, nạn nhân đã có vết thương tâm lý xã hội nào đó, dẫn đến sự căng thẳng và nhạy cảm quá mức, vì vậy khi đối diện với các phép “thử” này, họ dễ rơi vào trạng thái căng cứng và phản ứng quá thật, khiến kẻ b.ắt n.ạt xác định rằng có thể tiếp tục làm h ạ i họ và sẽ không bị họ phản kháng.
Còn kẻ b.ắt n.ạt, không hẳn là chuyên gia tâm lý học đâu. Đơn giản là họ tự tích luỹ kinh nghiệm thông qua các “mẫu thử xã hội” nhiều lần.
Dưới đây là một số kiểu thử nghiệm phổ biến nhé.
Có câu nói rằng: "Người thực sự lương thiện là người có thể mang dao trong lòng mà không làm hại ai.”
Có thể nhiều người chưa hiểu.
Bài này chính là "một con d a o nhỏ” của câu nói ấy - tôi đã giữ nó trong lòng nhiều năm, nhưng chưa bao giờ dùng đến.
Giờ thì bạn hiểu rồi chứ?
Nếu con bạn nắm được những bí quyết “giản đơn” này, thì có thể phòng tránh bị lợ i dụ ng hoặc b ắt nạ t trong môi trường mới.
Hầu hết những người bị gắn mác là “dễ b.ắt n.ạt” không phải là bị nhận ra ngay từ đầu mà là bị thử ra. Thông thường, nạn nhân đã có vết thương tâm lý xã hội nào đó, dẫn đến sự căng thẳng và nhạy cảm quá mức, vì vậy khi đối diện với các phép “thử” này, họ dễ rơi vào trạng thái căng cứng và phản ứng quá thật, khiến kẻ b.ắt n.ạt xác định rằng có thể tiếp tục làm h ạ i họ và sẽ không bị họ phản kháng.
Còn kẻ b.ắt n.ạt, không hẳn là chuyên gia tâm lý học đâu. Đơn giản là họ tự tích luỹ kinh nghiệm thông qua các “mẫu thử xã hội” nhiều lần.
Dưới đây là một số kiểu thử nghiệm phổ biến nhé.
1.Thử nghiệm tính phục tùng.
Ví dụ: vô cớ ra lệnh cho người khác làm việc. “Lấy hộ ly nước”, “Ra mua cho tớ gói kẹo”… Nếu trẻ không từ chối hoặc phớt lờ, họ sẽ tăng dần mức độ yêu cầu, và trẻ trở thành tay sai.
Cách xử lý:
Phớt lờ, hoặc nói “Tớ đang bận”, hoặc “Lần này tớ giúp, lần sau cậu tự làm nhé.”
2.Thử nghiệm tam giác (gây chia rẽ).
Giả vờ nói bạn A có định kiến hoặc nói xấu bạn đấy. Sau đó họ quan sát phản ứng cảm xúc của bạn. Nếu bạn hoảng sợ, lo lắng hoặc cố giải thích họ sẽ biết rằng chỉ cần làm bạn “không vui" là có thể kiểm soát được bạn.
Cách xử lý:
Nói: “Chắc bạn ấy hiểu nhầm tớ thôi. Để hôm nào tớ nói chuyện với bạn ấy." Hoặc “Người ta nghĩ gì kệ họ, liên quan gì đến tớ đâu.”
3.Thử nghiệm bằng cách trì hoãn phản hồi.
Cố tình không trả lời hoặc trả lời chậm trễ việc gấp của bạn. Họ cố tình phớt lờ dù bạn đang cần. Để xem bạn có tự trách, tự xin lỗi hay tự đổ lỗi cho mình hay không. Nếu bạn cuống lên xin lỗi hay cố làm họ vui lòng, họ sẽ biết bạn dễ bị điều khiển.
Cách xử lý:
Nếu là việc chung, hãy nhắc thẳng: “Nhanh lên, đừng làm chậm trễ việc của mọi người.”
Nếu là việc riêng: Tự xử lý, không chờ họ. Khi họ hỏi bạn, bạn nói: "Thấy cậu bận nên tớ tự làm luôn rồi.”
4.Thử nghiệm chỉ thị mơ hồ.
Họ cố tình nói mập mờ, không rõ ràng, xem bạn có tự gánh thêm trách nhiệm không. Chuyện này thường thấy ở đứa trẻ lớn điều khiển đứa trẻ bé. Hoặc trong lớp, những bạn cán bộ, hoặc đại ca thích “hành” người mới.
Cách xử lý:
Cứ chỗ nào không rõ thì hỏi đi hỏi lại, khiến họ thấy phiền. Nếu họ không nói, thì chỉ làm đúng phần mình hiểu. Hoặc hỏi người khác, để lộ ra người đó giao tiếp mà không rõ ràng.
5.Thử nghiệm bằng cách tạo ơn huệ
Họ cố tình giúp bạn một việc nhỏ, khiến bạn cảm thấy "mang ơn", rồi quan sát xem bạn có vì cảm giác đó mà chịu nhún nhường, đánh mất nguyên tắc không. Nếu có, họ sẽ dùng ơn nghĩa và đạo đức để trói buộc bạn về sau.
Cách xử lý:
Nếu cảm thấy bị ép nhận ơn, từ chối luôn.
Hoặc nếu đã nhận giúp đỡ, hôm sau đáp lễ nhỏ, ví dụ mời trà sữa, và nói rõ “Cậu không cần khách sáo như vậy nữa nhé. Lần sau tớ tự làm được mà.”
6.Thử nghiệm bằng thái độ nóng - lạnh (điều khiển cảm xúc)
Lúc thì cực kỳ thân thiết, lúc lại lạnh nhạt hẳn, xen kẽ giữa khen ngợi và thờ ơ, để xem bạn có thay đổi hành vi nhằm lấy lại sự công nhận hay không.
Cách xử lý:
Đừng đoán lý do họ lạnh nhạt.
Vẫn giữ nhịp giao tiếp bình thường, ai đối xử thế nào thì đáp lại tương ứng.
7.Thử nghiệm thay đổi ký ức (gaslighting)
Họ bịa ra chi tiết về “ký ức chung” (ví dụ: “Lần trước là mày đồng ý mà”), để xem bạn có tự nghi ngờ chính mình không. Nếu bạn chịu thua và công nhận chuyện không tồn tại, họ sẽ kiểm soát được nhận thức của bạn.
Cách xử lý:
Kiên quyết nói “Không có chuyện đó.”
Và trong mọi việc với kiểu người này, luôn giữ lại bằng chứng (tin nhắn, ghi chú, v.v.).
Ví dụ: vô cớ ra lệnh cho người khác làm việc. “Lấy hộ ly nước”, “Ra mua cho tớ gói kẹo”… Nếu trẻ không từ chối hoặc phớt lờ, họ sẽ tăng dần mức độ yêu cầu, và trẻ trở thành tay sai.
Cách xử lý:
Phớt lờ, hoặc nói “Tớ đang bận”, hoặc “Lần này tớ giúp, lần sau cậu tự làm nhé.”
2.Thử nghiệm tam giác (gây chia rẽ).
Giả vờ nói bạn A có định kiến hoặc nói xấu bạn đấy. Sau đó họ quan sát phản ứng cảm xúc của bạn. Nếu bạn hoảng sợ, lo lắng hoặc cố giải thích họ sẽ biết rằng chỉ cần làm bạn “không vui" là có thể kiểm soát được bạn.
Cách xử lý:
Nói: “Chắc bạn ấy hiểu nhầm tớ thôi. Để hôm nào tớ nói chuyện với bạn ấy." Hoặc “Người ta nghĩ gì kệ họ, liên quan gì đến tớ đâu.”
3.Thử nghiệm bằng cách trì hoãn phản hồi.
Cố tình không trả lời hoặc trả lời chậm trễ việc gấp của bạn. Họ cố tình phớt lờ dù bạn đang cần. Để xem bạn có tự trách, tự xin lỗi hay tự đổ lỗi cho mình hay không. Nếu bạn cuống lên xin lỗi hay cố làm họ vui lòng, họ sẽ biết bạn dễ bị điều khiển.
Cách xử lý:
Nếu là việc chung, hãy nhắc thẳng: “Nhanh lên, đừng làm chậm trễ việc của mọi người.”
Nếu là việc riêng: Tự xử lý, không chờ họ. Khi họ hỏi bạn, bạn nói: "Thấy cậu bận nên tớ tự làm luôn rồi.”
4.Thử nghiệm chỉ thị mơ hồ.
Họ cố tình nói mập mờ, không rõ ràng, xem bạn có tự gánh thêm trách nhiệm không. Chuyện này thường thấy ở đứa trẻ lớn điều khiển đứa trẻ bé. Hoặc trong lớp, những bạn cán bộ, hoặc đại ca thích “hành” người mới.
Cách xử lý:
Cứ chỗ nào không rõ thì hỏi đi hỏi lại, khiến họ thấy phiền. Nếu họ không nói, thì chỉ làm đúng phần mình hiểu. Hoặc hỏi người khác, để lộ ra người đó giao tiếp mà không rõ ràng.
5.Thử nghiệm bằng cách tạo ơn huệ
Họ cố tình giúp bạn một việc nhỏ, khiến bạn cảm thấy "mang ơn", rồi quan sát xem bạn có vì cảm giác đó mà chịu nhún nhường, đánh mất nguyên tắc không. Nếu có, họ sẽ dùng ơn nghĩa và đạo đức để trói buộc bạn về sau.
Cách xử lý:
Nếu cảm thấy bị ép nhận ơn, từ chối luôn.
Hoặc nếu đã nhận giúp đỡ, hôm sau đáp lễ nhỏ, ví dụ mời trà sữa, và nói rõ “Cậu không cần khách sáo như vậy nữa nhé. Lần sau tớ tự làm được mà.”
6.Thử nghiệm bằng thái độ nóng - lạnh (điều khiển cảm xúc)
Lúc thì cực kỳ thân thiết, lúc lại lạnh nhạt hẳn, xen kẽ giữa khen ngợi và thờ ơ, để xem bạn có thay đổi hành vi nhằm lấy lại sự công nhận hay không.
Cách xử lý:
Đừng đoán lý do họ lạnh nhạt.
Vẫn giữ nhịp giao tiếp bình thường, ai đối xử thế nào thì đáp lại tương ứng.
7.Thử nghiệm thay đổi ký ức (gaslighting)
Họ bịa ra chi tiết về “ký ức chung” (ví dụ: “Lần trước là mày đồng ý mà”), để xem bạn có tự nghi ngờ chính mình không. Nếu bạn chịu thua và công nhận chuyện không tồn tại, họ sẽ kiểm soát được nhận thức của bạn.
Cách xử lý:
Kiên quyết nói “Không có chuyện đó.”
Và trong mọi việc với kiểu người này, luôn giữ lại bằng chứng (tin nhắn, ghi chú, v.v.).
Có câu nói rằng: "Người thực sự lương thiện là người có thể mang dao trong lòng mà không làm hại ai.”
Có thể nhiều người chưa hiểu.
Bài này chính là "một con d a o nhỏ” của câu nói ấy - tôi đã giữ nó trong lòng nhiều năm, nhưng chưa bao giờ dùng đến.
Giờ thì bạn hiểu rồi chứ?
(Viết lại theo bài trên mạng Zhihu Trung Quốc, và tất nhiên xoay quanh chuyện dạy con thôi)