Trụ lại nhưng khó tiến xa

(C) Hoang Tung từ Sydney Úc

Người Việt đi du học rồi ở lại nước ngoài phần lớn làm trong lĩnh vực IT hoặc nghiên cứu. Không khó để hiểu điều đó: code thì không cần nói nhiều, làm nghiên cứu cũng vậy. Đó là hai thế giới nơi kết quả có thể tự nói thay con người, nơi sự trầm lặng không bị xem là yếu điểm, và năng lực kỹ thuật có thể che lấp phần nào hạn chế trong giao tiếp.

Người Việt thông minh, học nhanh, chăm chỉ. Nhưng đa phần chỉ đi nhanh ở giai đoạn đầu rồi sớm đạt điểm bão hòa. Khi kỹ năng cơ bản đã đủ để sống ổn định, nhiều người dừng lại. Sự cầu tiến giảm dần, sự tò mò tắt lịm. Đa phần thường chọn an phận hơn là vươn lên, một hệ quả của nền văn hóa chuộng ổn định và sợ rủi ro. Trong khi đó, con đường thăng tiến trong môi trường toàn cầu đòi hỏi khả năng giao tiếp, thuyết phục, lãnh đạo, những kỹ năng mà người Việt lại yếu nhất.

Sự thật là, hệ thống giáo dục Việt Nam đã đào tạo ra những con người rất giỏi thi, giỏi học thuộc, nhưng không giỏi tự tin nói ra điều mình nghĩ. Từ nhỏ, ta quen với việc được khen khi ngoan (nghe lời), bị nhắc nhở khi cãi (phản biện). Khi bước vào môi trường quốc tế, thói quen ấy khiến nhiều người thu mình, ngại phát biểu, sợ sai, sợ bị đánh giá. Kỹ năng mềm như giao tiếp, trình bày, thuyết phục, vốn không được dạy, nên phải tự mò mẫm trong môi trường mới, nơi mọi người khác đã được rèn từ bé.

Một nguyên nhân khác nằm ở vị thế xuất phát. Dù tài năng đến đâu, người Việt vẫn thường bị nhìn nhận như đến từ một quốc gia đang phát triển, điều đó khiến cơ hội thật sự mở ra ít hơn. Người Việt giỏi chuyên môn có thể được trọng dụng, nhưng ít khi được trao quyền. Cái trần vô hình ấy khiến nhiều người Việt thường yên vị trong vai trò kỹ sư, nghiên cứu viên, hoặc người thực hiện, thay vì được chọn làm người dẫn dắt.

Thêm vào đó, phần lớn người Việt xa xứ vẫn mang tâm lý “ở lại được là may rồi”. Cách nghĩ ấy khiến họ hướng vào sự an toàn, cố gắng tìm việc ổn định, visa dài hạn, căn nhà nhỏ, thu nhập đều đặn, hơn là tìm cách vươn lên trong hệ thống. Mà trong xã hội phương Tây, nơi mọi thứ vận hành theo logic cạnh tranh khốc liệt và khẳng định bản thân, thì đó lại là một quả tạ vô hình kéo lùi lại.

Cuối cùng, cũng cần nói đến một yếu tố văn hóa sâu hơn: người Việt khôn ngoan trong ngắn hạn nhưng thiếu tầm nhìn dài hạn. Chúng ta biết cách tận dụng cơ hội, biết điều chỉnh để sống sót, nhưng hiếm khi xây được chiến lược cho mười năm tới.

Người Việt xa xứ như hạt giống mang theo trí tuệ quê nhà, mọc lên được nơi đất lạ nhưng hiếm khi vươn thành cây lớn. Rễ bám chắc, nhưng ngọn không cao, biết cách sống sót trong khí hậu khắc nghiệt, nhưng chưa học cách vươn mình đón nắng...

====

Life Mentor - Tư vấn giáo dục từ gia đình

(Làm cha mẹ, WorldSchooling, Lộ trình giáo dục, Tư duy, Kỹ năng, Hướng nghiệp, Du học Châu Âu)