Tại sao trẻ ngoan kiểu Á Đông dễ bị mất tài nguyên khi đi du học?

Đến bây giờ 2026 mà nhiều bác vẫn tự hào khi con đi học ngoan ngoãn, im lặng lắng nghe, thầy cô cho sao nhận vậy. Hồi tôi học ở VN tôi là 1 học sinh như thế, và thầy cô nào cũng thích đứa trẻ ngoan như tôi. Nhưng khi sang Châu Âu, thấy lạ lắm.

Ở Châu Âu, việc im lặng không được hiểu là "ngoan" hay "khiêm tốn”.

Nếu các con không chủ động nêu chính kiến và đòi quyền lợi, người ta sẽ mặc định là "Con ổn, con không có nhu cầu và không cần giúp đỡ gì". Khi không cần giúp thì họ kệ thôi.

Thế nên ở đây, khiêm tốn hay im lặng là thiệt. Giáo viên ở đây họ không ngại học sinh kém, họ rất tận tâm dạy và kèm thêm nếu được yêu cầu. Nhưng mà căng nhất là những đứa trẻ có khó khăn nhưng không bao giờ biết mở mồm ra yêu cầu.

Một ví dụ rất cụ thể thế này. Hôm nọ bạn Vi nhà tôi về kể với mẹ, là con nói với cô: “Con biết bơi rồi”. Cô bảo “Ừ tốt quá.” Rồi cô quay lại với các bạn khác. Bạn Vi tiu nghỉu về hỏi mẹ, “con muốn nói là con biết bơi rồi, không muốn bơi ở bể trẻ con nữa, con muốn sang bể người lớn, vì bể trẻ con nông quá, nhiều bạn lớp 1 cứ nghịch vày nước nên con không bơi được.”

Nhưng bạn Vi lại nói ý tứ, muốn cô tự hiểu ý của mình. Bởi vì chính bạn Vi có EQ rất cao, bạn có thể dễ dàng đoán ý người khác, nên bạn cũng nghĩ là cô cũng đoán ý của mình.

Thực ra, người Bỉ rất thuần tuý. Họ không có năng lực đoán ý. Họ đã được rèn luyện từ bé là nói thẳng ra ý kiến của mình. Thảo nào mà dân Bỉ nói lắm, ý kiến và phàn nàn rất nhiều.

Rất nhiều chuyện khác cũng vậy. Con ngại nói với cô, về kể với mẹ. Khi biết chuyện, cô rất ngạc nhiên “Ủa, lúc làm bài tôi thấy cháu hoàn toàn im lặng, không có ý kiến gì.” Vì yêu cầu đó rất đơn giản, và chỉ cần nói ra là cô đáp ứng.

Cô cũng dặn "Ở đây, nếu học sinh không nói ra vấn đề của mình, chúng tôi sẽ mặc định là các cháu đều ổn và không cần bất kỳ sự trợ giúp nào. Con muốn gì con phải nói ra.”

Đúng là sang một nền văn hoá khác, mình cũng phải biến hình thành tính cách khác. Mấy câu “cứ làm tốt người ta sẽ ghi nhận” hay “cứ nói ý với cô” là không xi nhê ở đây.

Hệ thống phương Tây vận hành dựa trên sự chủ động. Anh không nói, người ta coi như anh không có nhu cầu. Thế là tôi phải rèn lại cho con các giao tiếp chuyển từ kiểu Á đông đi hơi vòng vèo, sang nói thẳng ngay nhu cầu của mình.

Chúng ta đôi khi hay dạy con nhường nhịn, chịu đựng hoàn cảnh và im lặng chấp nhận sự sắp đặt, “chịu khó một chút” đúng không? Thời của tôi, đó là biểu hiện của một đứa trẻ biết điều.

Nhưng mà mang sang Tây chẳng dùng được. Giáo viên Châu Âu không có thói quen đi quan sát từng chút một để đọc không khí. Họ tôn trọng sự tự chủ cá nhân. Ai chủ động đòi hỏi, người đó có tài nguyên. Ai im lặng, người đó bị bỏ qua.

Họ dạy trẻ nêu chính kiến nhưng không hỗn hào, đòi quyền lợi nhưng không ích kỷ vô lý. Họ vẫn hoàn toàn từ chối nếu yêu cầu đó quá đáng nhé. Và họ kiên nhẫn giải thích với đứa trẻ là vì sao không được.

Tôi thấy nhiều đứa trẻ ở đây rất tự tin nói ra chính kiến, kiểu như "Con muốn xin thêm 15 phút xem phim vì hôm nay con đã hoàn thành xong dự án sớm 30 phút”. Con đưa ra lý do, đưa ra bằng chứng rõ ràng. Người lớn đỡ phải đoán ý.

====

Life Mentor

Giáo dục từ gia đình

Lộ trình: Tự học • Tự chủ • Tự định hướng

Worldschool • Hướng nghiệp • Du học Châu Âu