Người Châu Âu đầu tư giáo dục vào đâu?
14.04.2026
Đừng vội mắng khi thấy con lấy trộm tiền
03.04.2026
Bài học sau 15 năm đứng lớp ở Canada
17.03.2026
Tiện nghi quá là phế võ công của trẻ con
17.03.2026
Liệu chúng ta có thực sự đối xử công bằng với các con không?
- Người viết: Mai Mai lúc
- Kỹ năng làm cha mẹ
Mình mới đọc được 1 bài rất quan trọng đối với mình dịch từ Zhihu (người dịch: Page Nhân Mã Hoa Cát), trả lời cho câu hỏi trên. Mình xin chia sẻ và viết lại theo văn vẻ của mình cho dễ tiếp cận.
Trước hết, đây là cách mình làm với 2 con gái ở nhà:
- Không đối xử công bằng với 2 con theo kiểu chia đều
- Mà là thiên vị từng con theo từng kiểu riêng.
- Ăn theo sở thích riêng
- Học theo thiên hướng riêng
- Tạo ra kỷ niệm riêng với từng con
- Cố tình mẹ đi đâu chỉ đưa 1 bạn đi hẹn hò riêng, đến nơi con thích, tạo trải nghiệm riêng với con. Rồi cũng làm như vậy với bạn kia.
- Mỗi tối ôm nhau nói chuyện riêng
- Chăm sóc nhau riêng (chải tóc, đánh răng, gội đầu, massage chân tay…) cũng đều chăm riêng từng con. Trong lúc chăm sóc, nói chuyện riêng từng con.
- Trước đây mình cũng đối xử với các con kiểu “một đàn con” như nhau. Cái gì cũng chia đều, mua gì cũng 2 thứ giống nhau, để đỡ tranh cãi nhau. Nhưng sau này mình đã khôn rồi, mình học được: các con không cần công bằng y hệt như nhau, các con cần được đối xử khác biệt như từng cá thể.
=====
Bây giờ chúng ta hãy đọc bài từ Zhihu nhé:
Tôi phát hiện rất nhiều phụ huynh trong gia đình nhiều con có một lầm tưởng, đó là con cái cần sự công bằng, cần được đối xử như nhau. Rồi họ nhận ra, họ càng muốn làm mọi thứ công bằng, thì con cái càng yêu cầu công bằng cao hơn, càng so đo nhiều hơn.
Tuy nhiên, trên thực tế, điều con cần chưa bao giờ là sự công bằng, mà là sự thiên vị. Đứa trẻ được thiên vị thực sự sẽ không so đo mọi chuyện có tuyệt đối công bằng hay không. Ngược lại, đứa trẻ không được thiên vị, nhu cầu lớn nhất của nó chính là sự công bằng. Và cha mẹ càng cố tình thể hiện sự công bằng, thực ra là đang cùng lúc thể hiện cho cả hai đứa trẻ thấy, chúng không phải là người được thiên vị.
Vì vậy, rất nhiều phụ huynh tự cho mình là rất công bằng cảm thấy uất ức, rõ ràng đối xử với hai đứa con rất công bằng, tại sao cả hai đứa con đều không hài lòng.
Khao khát được thiên vị chưa bao giờ là một suy nghĩ khó nói, ích kỷ, mà là một ham muốn cảm xúc rất bình thường của con người. “Được thiên vị” mới là nguồn gốc lớn nhất của cảm giác an toàn. Một người có đủ cảm giác an toàn trong tình thân, sẽ không đi so đo những chi tiết nhỏ nhặt về công bằng và không công bằng, sẽ có khả năng chủ động đi yêu người khác. Nếu “sự thiên vị” không thể có được từ cha mẹ, nhiều người sẽ cả đời chìm đắm trong việc tìm kiếm sự thiên vị mà không thể thoát ra, thậm chí vì theo đuổi một chút thiên vị nhỏ nhoi mà chịu đủ tổn thương trong tình cảm.
Cha mẹ trong gia đình đông con cần làm, không phải là công bằng, mà là để mỗi đứa con đều cảm thấy mình là người được thiên vị.
Nói đến đây, tôi không thể không nói, tôi từ nhỏ đến lớn luôn nghĩ rằng cha mẹ thiên vị tôi hơn so với chị gái. Vì vậy, nhiều chuyện trong cuộc sống, tôi đều nhường nhịn chị gái và không so đo với chị. Hơn nữa, tôi cũng cảm thấy sau này mình đương nhiên phải gánh vác trách nhiệm lớn hơn đối với cha mẹ, vì tôi nghĩ mình là người được thiên vị. Cho đến một lần tôi tâm sự với chị, chị tôi nói chị từ nhỏ đến lớn luôn thấy khá áy náy, vì cha mẹ trả giá nhiều hơn cho chị, nhiều lúc phớt lờ tôi. Vì vậy chị cũng cố gắng hết sức để tốt với tôi. Phản ứng đầu tiên của tôi là: Không thể nào, tuyệt đối không thể nào, tôi mới là đứa trẻ được cha mẹ thiên vị.
Tôi thấy ông bà tôi dường như cũng có trí tuệ tương tự.
Họ có năm đứa cháu. Tôi luôn nghĩ tôi là đứa được yêu thích nhất, vì hồi nhỏ bà thường lén gọi tôi vào phòng ngủ, lấy ra những thứ bà giấu kỹ trong tủ cho tôi, còn dặn dò tôi không được nói cho người khác. Cho đến một lần tôi trò chuyện với em trai họ, mới biết bà cũng làm như vậy với nó. Nó cũng luôn nghĩ ông bà thiên vị nó nhất. Cho đến khi có lần nó thấy bà lén gọi em gái tôi vào phòng ngủ… Nhưng điều đó không quan trọng. Ngay cả khi biết những điều này, đến bây giờ tôi vẫn nghĩ bà thích tôi nhất, không chấp nhận bất kỳ sự phản bác nào.
Cha tôi cũng thường xuyên nói trong ba đứa con của ông bà, ông là người được thiên vị nhất. Mẹ tôi cũng nói trong ba người con dâu, bà là người thân cận nhất với bà nội. Vì vậy gia đình tôi nên gánh vác trách nhiệm dưỡng lão lớn hơn. Trên thực tế, ba anh em của cha tôi đều rất hiếu thảo, thậm chí cạnh tranh rất gay gắt trong việc làm tròn chữ hiếu.
Tôi đột nhiên nghĩ, có phải cả ba anh em của cha tôi đều nghĩ mình mới là người được thiên vị nhất không?
Thế là có lần tôi hỏi chú tôi, có phải ông bà thích bố tôi nhất không. Chú tôi hạ giọng nhưng rất đắc ý nói: “Sao có thể, ai lại thiên vị con thứ hai chứ, đương nhiên là thích con út nhất rồi. Cháu xem nhà nào mà con út không được cưng chiều nhất?” Tôi về hỏi cha tôi, có phải ông bà thích chú tôi nhất không. Cha tôi phản bác dứt khoát, và hơi tức giận, bắt đầu kể từ khi ông còn bé để luận chứng tại sao ông mới là người được cưng chiều nhất. Tình cảm giữa ba anh em họ cũng rất tốt. Bác trai, thím tôi, chú thím tôi đều yêu thương tôi như con ruột. Mọi chuyện cần giúp đỡ về kinh tế họ cũng không hề do dự.
Sau đó tôi nghĩ lại những trải nghiệm của chính mình, cảm thấy “sự thiên vị” được xây dựng như thế nào.
Tôi phát hiện, sự thiên vị chưa bao giờ được xây dựng trên sự công bằng, mà được xây dựng trên sự đặc biệt. Tức là, có những chuyện, cha mẹ chỉ làm với tôi, không làm với chị tôi, nên tôi cảm thấy họ thiên vị tôi. Tương tự, cũng có những chuyện, họ chỉ làm với chị tôi, không làm với tôi, nên chị tôi cảm thấy họ thiên vị chị ấy. Bởi vì cả hai chúng tôi đều nghĩ mình là người được thiên vị, ngay cả khi chúng tôi biết cha mẹ không hoàn toàn công bằng trong một số chuyện, chúng tôi cũng không nghĩ cha mẹ thiên vị người kia.
Ví dụ, chị tôi không thích đi chơi với cha mẹ, nghỉ lễ thích ở nhà một mình hoặc chơi với bạn bè. Nên hầu hết thời gian cha mẹ đi chơi đều chỉ dẫn tôi đi. Đương nhiên, “đi chơi” phổ biến nhất của gia đình tôi là lái xe đi công viên ngoại ô cách nhà mười mấy cây số đi dạo trò chuyện. Người không thích vận động thực sự sẽ thấy thà ở nhà xem TV còn hơn. Nhưng trong khoảng thời gian ở riêng đi dạo với cha mẹ, tôi được tâm sự, trò chuyện với cha mẹ, từ thiên văn địa lý đến chuyện phiếm kỳ lạ, từ việc nhỏ trong cuộc sống đến lý tưởng tương lai. Chị tôi thì không hợp nói chuyện như vậy với cha mẹ. Đương nhiên tôi cảm thấy mình gần gũi với cha mẹ hơn, họ thiên vị tôi hơn.
Tuy nhiên, nhà tôi đã chuyển nhà bốn năm lần. Hầu như lần nào phòng ngủ của chị tôi cũng là phòng lớn hướng sáng, lớn hơn của tôi rất nhiều. Trong phòng ngủ có cả sofa, TV. Phòng ngủ của tôi thì nhỏ hơn nhiều, ngay cả bàn học cũng là đồ cũ. Thậm chí có lần đã chuyển vào ở, chị tôi nhìn thấy phòng ngủ của tôi thích nên muốn đổi với tôi. Tôi vui vẻ đổi ngay với chị ấy. Chị ấy đương nhiên cảm thấy chị ấy được thiên vị. Nhưng trong mắt tôi, cha mẹ đã rất thiên vị tôi rồi, chuyện nhỏ này tôi không nên so đo với chị.
Những chuyện như vậy còn rất nhiều (không chỉ hai chuyện trên và không cần dùng hai chuyện này để chứng minh cha mẹ thiên vị ai hơn). Nếu cứ liệt kê từng cái từng cái ra để mọi người đánh giá xem cha mẹ thiên vị ai hơn thì cũng không có ý nghĩa gì. Bởi vì bất kể người khác đánh giá thế nào, chúng tôi tự thấy cha mẹ yêu mình nhất là được rồi.
Đặc biệt có nghĩa là thiên vị. Gia đình đông con có thể đồng thời thiên vị từng đứa trẻ.
Đương nhiên, thực ra đối với nhiều người, cách làm đơn giản nhất có lẽ là “chỉ sinh một đứa là được rồi”. Điều này quả thực có thể giải quyết phần lớn vấn đề về cái gọi là thiên vị trong gia đình đông con. Nhưng không thể giải quyết sự khó hiểu của những bậc cha mẹ thực sự muốn đối xử công bằng với con cái trong gia đình đông con. Tôi nghĩ ý nghĩa lớn nhất của anh chị em đối với đứa trẻ trong gia đình không phải con một là, trên đời có thêm một người ngoài cha mẹ có thể vô điều kiện yêu thương, giúp đỡ, suy nghĩ cho bạn. Cũng có thêm một người ngoài cha mẹ mà bạn có thể vô điều kiện lo lắng, dựa dẫm và yêu thương. Mối quan hệ tốt giữa anh chị em không phải là mối quan hệ cạnh tranh, mà là mối quan hệ nương tựa, dìu dắt lẫn nhau.
Khi một đứa trẻ được trao đủ cảm giác an toàn về tình yêu, nó không cần dùng sự công bằng mọi chuyện và sự đòi hỏi liên tục để tranh giành tình yêu có giới hạn của cha mẹ với anh chị em. Bởi vì nó có đủ cảm giác an toàn.
Người không thiếu tình yêu mới chủ động cho đi tình yêu và vui vẻ với điều đó.
=====
Trước hết, đây là cách mình làm với 2 con gái ở nhà:
- Không đối xử công bằng với 2 con theo kiểu chia đều
- Mà là thiên vị từng con theo từng kiểu riêng.
- Ăn theo sở thích riêng
- Học theo thiên hướng riêng
- Tạo ra kỷ niệm riêng với từng con
- Cố tình mẹ đi đâu chỉ đưa 1 bạn đi hẹn hò riêng, đến nơi con thích, tạo trải nghiệm riêng với con. Rồi cũng làm như vậy với bạn kia.
- Mỗi tối ôm nhau nói chuyện riêng
- Chăm sóc nhau riêng (chải tóc, đánh răng, gội đầu, massage chân tay…) cũng đều chăm riêng từng con. Trong lúc chăm sóc, nói chuyện riêng từng con.
- Trước đây mình cũng đối xử với các con kiểu “một đàn con” như nhau. Cái gì cũng chia đều, mua gì cũng 2 thứ giống nhau, để đỡ tranh cãi nhau. Nhưng sau này mình đã khôn rồi, mình học được: các con không cần công bằng y hệt như nhau, các con cần được đối xử khác biệt như từng cá thể.
=====
Bây giờ chúng ta hãy đọc bài từ Zhihu nhé:
Tôi phát hiện rất nhiều phụ huynh trong gia đình nhiều con có một lầm tưởng, đó là con cái cần sự công bằng, cần được đối xử như nhau. Rồi họ nhận ra, họ càng muốn làm mọi thứ công bằng, thì con cái càng yêu cầu công bằng cao hơn, càng so đo nhiều hơn.
Tuy nhiên, trên thực tế, điều con cần chưa bao giờ là sự công bằng, mà là sự thiên vị. Đứa trẻ được thiên vị thực sự sẽ không so đo mọi chuyện có tuyệt đối công bằng hay không. Ngược lại, đứa trẻ không được thiên vị, nhu cầu lớn nhất của nó chính là sự công bằng. Và cha mẹ càng cố tình thể hiện sự công bằng, thực ra là đang cùng lúc thể hiện cho cả hai đứa trẻ thấy, chúng không phải là người được thiên vị.
Vì vậy, rất nhiều phụ huynh tự cho mình là rất công bằng cảm thấy uất ức, rõ ràng đối xử với hai đứa con rất công bằng, tại sao cả hai đứa con đều không hài lòng.
Khao khát được thiên vị chưa bao giờ là một suy nghĩ khó nói, ích kỷ, mà là một ham muốn cảm xúc rất bình thường của con người. “Được thiên vị” mới là nguồn gốc lớn nhất của cảm giác an toàn. Một người có đủ cảm giác an toàn trong tình thân, sẽ không đi so đo những chi tiết nhỏ nhặt về công bằng và không công bằng, sẽ có khả năng chủ động đi yêu người khác. Nếu “sự thiên vị” không thể có được từ cha mẹ, nhiều người sẽ cả đời chìm đắm trong việc tìm kiếm sự thiên vị mà không thể thoát ra, thậm chí vì theo đuổi một chút thiên vị nhỏ nhoi mà chịu đủ tổn thương trong tình cảm.
Cha mẹ trong gia đình đông con cần làm, không phải là công bằng, mà là để mỗi đứa con đều cảm thấy mình là người được thiên vị.
Nói đến đây, tôi không thể không nói, tôi từ nhỏ đến lớn luôn nghĩ rằng cha mẹ thiên vị tôi hơn so với chị gái. Vì vậy, nhiều chuyện trong cuộc sống, tôi đều nhường nhịn chị gái và không so đo với chị. Hơn nữa, tôi cũng cảm thấy sau này mình đương nhiên phải gánh vác trách nhiệm lớn hơn đối với cha mẹ, vì tôi nghĩ mình là người được thiên vị. Cho đến một lần tôi tâm sự với chị, chị tôi nói chị từ nhỏ đến lớn luôn thấy khá áy náy, vì cha mẹ trả giá nhiều hơn cho chị, nhiều lúc phớt lờ tôi. Vì vậy chị cũng cố gắng hết sức để tốt với tôi. Phản ứng đầu tiên của tôi là: Không thể nào, tuyệt đối không thể nào, tôi mới là đứa trẻ được cha mẹ thiên vị.
Tôi thấy ông bà tôi dường như cũng có trí tuệ tương tự.
Họ có năm đứa cháu. Tôi luôn nghĩ tôi là đứa được yêu thích nhất, vì hồi nhỏ bà thường lén gọi tôi vào phòng ngủ, lấy ra những thứ bà giấu kỹ trong tủ cho tôi, còn dặn dò tôi không được nói cho người khác. Cho đến một lần tôi trò chuyện với em trai họ, mới biết bà cũng làm như vậy với nó. Nó cũng luôn nghĩ ông bà thiên vị nó nhất. Cho đến khi có lần nó thấy bà lén gọi em gái tôi vào phòng ngủ… Nhưng điều đó không quan trọng. Ngay cả khi biết những điều này, đến bây giờ tôi vẫn nghĩ bà thích tôi nhất, không chấp nhận bất kỳ sự phản bác nào.
Cha tôi cũng thường xuyên nói trong ba đứa con của ông bà, ông là người được thiên vị nhất. Mẹ tôi cũng nói trong ba người con dâu, bà là người thân cận nhất với bà nội. Vì vậy gia đình tôi nên gánh vác trách nhiệm dưỡng lão lớn hơn. Trên thực tế, ba anh em của cha tôi đều rất hiếu thảo, thậm chí cạnh tranh rất gay gắt trong việc làm tròn chữ hiếu.
Tôi đột nhiên nghĩ, có phải cả ba anh em của cha tôi đều nghĩ mình mới là người được thiên vị nhất không?
Thế là có lần tôi hỏi chú tôi, có phải ông bà thích bố tôi nhất không. Chú tôi hạ giọng nhưng rất đắc ý nói: “Sao có thể, ai lại thiên vị con thứ hai chứ, đương nhiên là thích con út nhất rồi. Cháu xem nhà nào mà con út không được cưng chiều nhất?” Tôi về hỏi cha tôi, có phải ông bà thích chú tôi nhất không. Cha tôi phản bác dứt khoát, và hơi tức giận, bắt đầu kể từ khi ông còn bé để luận chứng tại sao ông mới là người được cưng chiều nhất. Tình cảm giữa ba anh em họ cũng rất tốt. Bác trai, thím tôi, chú thím tôi đều yêu thương tôi như con ruột. Mọi chuyện cần giúp đỡ về kinh tế họ cũng không hề do dự.
Sau đó tôi nghĩ lại những trải nghiệm của chính mình, cảm thấy “sự thiên vị” được xây dựng như thế nào.
Tôi phát hiện, sự thiên vị chưa bao giờ được xây dựng trên sự công bằng, mà được xây dựng trên sự đặc biệt. Tức là, có những chuyện, cha mẹ chỉ làm với tôi, không làm với chị tôi, nên tôi cảm thấy họ thiên vị tôi. Tương tự, cũng có những chuyện, họ chỉ làm với chị tôi, không làm với tôi, nên chị tôi cảm thấy họ thiên vị chị ấy. Bởi vì cả hai chúng tôi đều nghĩ mình là người được thiên vị, ngay cả khi chúng tôi biết cha mẹ không hoàn toàn công bằng trong một số chuyện, chúng tôi cũng không nghĩ cha mẹ thiên vị người kia.
Ví dụ, chị tôi không thích đi chơi với cha mẹ, nghỉ lễ thích ở nhà một mình hoặc chơi với bạn bè. Nên hầu hết thời gian cha mẹ đi chơi đều chỉ dẫn tôi đi. Đương nhiên, “đi chơi” phổ biến nhất của gia đình tôi là lái xe đi công viên ngoại ô cách nhà mười mấy cây số đi dạo trò chuyện. Người không thích vận động thực sự sẽ thấy thà ở nhà xem TV còn hơn. Nhưng trong khoảng thời gian ở riêng đi dạo với cha mẹ, tôi được tâm sự, trò chuyện với cha mẹ, từ thiên văn địa lý đến chuyện phiếm kỳ lạ, từ việc nhỏ trong cuộc sống đến lý tưởng tương lai. Chị tôi thì không hợp nói chuyện như vậy với cha mẹ. Đương nhiên tôi cảm thấy mình gần gũi với cha mẹ hơn, họ thiên vị tôi hơn.
Tuy nhiên, nhà tôi đã chuyển nhà bốn năm lần. Hầu như lần nào phòng ngủ của chị tôi cũng là phòng lớn hướng sáng, lớn hơn của tôi rất nhiều. Trong phòng ngủ có cả sofa, TV. Phòng ngủ của tôi thì nhỏ hơn nhiều, ngay cả bàn học cũng là đồ cũ. Thậm chí có lần đã chuyển vào ở, chị tôi nhìn thấy phòng ngủ của tôi thích nên muốn đổi với tôi. Tôi vui vẻ đổi ngay với chị ấy. Chị ấy đương nhiên cảm thấy chị ấy được thiên vị. Nhưng trong mắt tôi, cha mẹ đã rất thiên vị tôi rồi, chuyện nhỏ này tôi không nên so đo với chị.
Những chuyện như vậy còn rất nhiều (không chỉ hai chuyện trên và không cần dùng hai chuyện này để chứng minh cha mẹ thiên vị ai hơn). Nếu cứ liệt kê từng cái từng cái ra để mọi người đánh giá xem cha mẹ thiên vị ai hơn thì cũng không có ý nghĩa gì. Bởi vì bất kể người khác đánh giá thế nào, chúng tôi tự thấy cha mẹ yêu mình nhất là được rồi.
Đặc biệt có nghĩa là thiên vị. Gia đình đông con có thể đồng thời thiên vị từng đứa trẻ.
Đương nhiên, thực ra đối với nhiều người, cách làm đơn giản nhất có lẽ là “chỉ sinh một đứa là được rồi”. Điều này quả thực có thể giải quyết phần lớn vấn đề về cái gọi là thiên vị trong gia đình đông con. Nhưng không thể giải quyết sự khó hiểu của những bậc cha mẹ thực sự muốn đối xử công bằng với con cái trong gia đình đông con. Tôi nghĩ ý nghĩa lớn nhất của anh chị em đối với đứa trẻ trong gia đình không phải con một là, trên đời có thêm một người ngoài cha mẹ có thể vô điều kiện yêu thương, giúp đỡ, suy nghĩ cho bạn. Cũng có thêm một người ngoài cha mẹ mà bạn có thể vô điều kiện lo lắng, dựa dẫm và yêu thương. Mối quan hệ tốt giữa anh chị em không phải là mối quan hệ cạnh tranh, mà là mối quan hệ nương tựa, dìu dắt lẫn nhau.
Khi một đứa trẻ được trao đủ cảm giác an toàn về tình yêu, nó không cần dùng sự công bằng mọi chuyện và sự đòi hỏi liên tục để tranh giành tình yêu có giới hạn của cha mẹ với anh chị em. Bởi vì nó có đủ cảm giác an toàn.
Người không thiếu tình yêu mới chủ động cho đi tình yêu và vui vẻ với điều đó.
=====
Life Mentor - Tư vấn giáo dục từ gia đình
(Làm cha mẹ, WorldSchooling, Lộ trình giáo dục, Tư duy, Kỹ năng, Hướng nghiệp, Du học Châu Âu)