Có nên nói với con rằng: con có thể làm bất cứ điều gì con muốn?

Một trong những thông điệp phổ biến nhất mà cha mẹ và giáo viên thường nói với trẻ là:

“Con có thể làm bất cứ điều gì, chỉ cần con tin tưởng và cố gắng.”

Câu nói này nghe có vẻ truyền cảm hứng, và quả thật, nó đã tạo động lực cho không ít trẻ em vượt qua giới hạn của bản thân.

Nhưng từ góc độ của giáo dục và tâm lý học phát triển, niềm tin không giới hạn này vừa là nguồn sức mạnh, vừa là con dao hai lưỡi.

 Nhiều người ủng hộ việc nói với con rằng “con có thể làm được”, vì điều này giúp trẻ hình thành niềm tin vào năng lực bản thân (self-efficacy).

Một đứa trẻ tin rằng mình có thể học được, làm được, thay đổi được, thường sẽ chủ động hơn, bền bỉ hơn, và ít bỏ cuộc hơn.

Ví dụ, khi một học sinh tin rằng “nếu con luyện đàn đủ chăm chỉ, con sẽ chơi được bản nhạc này”, thì đứa trẻ ấy sẽ dễ duy trì động lực hơn hẳn so với khi bị bảo rằng “việc này khó lắm, con không làm nổi đâu”.

Nhưng ngược lại, nếu con cứ cố gắng mãi với mục tiêu ngoài tầm thì sao. liệu có thể dẫn đến ảo tưởng và thất vọng không?

Thực tế, không phải ai tập bóng rổ cũng trở thành Michael Jordan.

Không phải ai học chăm cũng vào Harvard.

Và không phải ai có đam mê diễn xuất cũng trở thành diễn viên nổi tiếng.

Đằng sau những người “thành công” mà ta nhìn thấy là hàng trăm nghìn người có tài năng, nỗ lực tương tự, nhưng bị chặn lại bởi giới hạn khách quan: cơ hội, hoàn cảnh, thể chất, may mắn, hoặc đơn giản là con đường cuộc đời khác nhau.

Nếu trẻ được nuôi dạy trong môi trường “kỳ vọng không giới hạn” dễ gặp các vấn đề như áp lực thành tích, lo âu, sợ thất bại, hoặc khủng hoảng bản thân khi không đạt được điều mình tưởng rằng “chỉ cần cố là được”.

Liệu niềm tin mù quáng rằng “mọi ước mơ đều có thể” đôi khi khiến trẻ đồng nhất giá trị bản thân với thành tích, thay vì với quá trình nỗ lực và học hỏi.

Trong giáo dục hiện đại, các chuyên gia không phủ nhận giá trị của việc khuyến khích trẻ ước mơ lớn.

Trẻ cần hiểu rằng: không phải ai cũng là nhà vô địch Olympic, nhưng ai cũng có thể học được tinh thần kỷ luật, kiên trì và say mê giống một vận động viên Olympic.

Nếu là bạn, bạn có nói với con là “con có thể làm bất cứ điều gì con muốn không ?

====

Life Mentor - Tư vấn giáo dục từ gia đình

(Làm cha mẹ, WorldSchooling, Lộ trình giáo dục, Tư duy, Kỹ năng, Hướng nghiệp, Du học Châu Âu)