Sinh viên nên chọn ngành học hay thiết kế ngành học cho riêng mình?

Đợt này tôi tìm hiểu mấy trường phổ thông và ĐH ở Thuỵ Điển thì thấy một chi tiết khá hay, xin kể với các bác.

Giáo dục phổ thông tại Thụy Điển linh hoạt vô cùng.

Đầu tiên, học sinh được tự lựa chọn môn học và thiết kế lộ trình học tập riêng theo nhu cầu của bản thân.

Khi học hết cấp 2, học sinh sẽ chọn 1 trong 18 lộ trình mà nhà nước đưa ra (National programmes). Về cơ bản, cũng chia thành 2 nhóm chính như nhiều nước khác là:

- Học cấp 3 để chuẩn bị vào đại học, các môn như Khoa học Tự nhiên, Khoa học Xã hội, Kinh tế, Nghệ thuật, v.v.

- Và nhóm học nghề: Gồm các ngành như Xây dựng, Điện, Nhà hàng - Khách sạn, Chăm sóc sức khỏe, v.v.

Chọn 1 hướng đi rồi, trẻ vẫn có quyền quyết định rất lớn đối với thời khóa biểu của mình. Trẻ có thể chọn thêm bất kỳ môn học nào ngoài chính khoá, cũng có thể chọn học các môn chuyên sâu để định hướng nghề nghiệp, thậm chí còn được tự quyết định nơi học tập, thảo luận với giáo viên về cách thức tiếp thu bài vở và phương pháp đánh giá.

Đến đoạn này thì tôi nhớ anh Phan Phan nhà tôi trước học ở Na Uy, thầy ra đề về văn học thì anh ta bảo con có thể làm bài này về thể thao không, thầy cũng ừ. Rồi anh ta bảo con viết bằng Tiếng Anh thay vì tiếng Na Uy không, thầy cũng ừ.

Kể cả đang học nghề, mà học sinh muốn đổi định hướng sang học đại học, thì cũng có thể học bổ sung các môn bắt buộc để vào đại học. Nghĩa là chọn 1 lối rẽ rồi, nhưng học sinh không bị khóa chặt tương lai vào một lựa chọn duy nhất.

Thế là tôi chợt nhớ, chính ngày trước tôi học ở Bỉ cũng được tự thiết kế chương trình học Master của mình mà tôi không nhận ra. Sinh viên chúng tôi được chọn thoải mái bất cứ môn nào trong nhóm Major (ngành chính), và nhóm Minor (ngành phụ).

Có những bạn học tâm lý học nhưng lại học thêm khoa học dữ liệu. Có bạn học môi trường nhưng thêm truyền thông và thiết kế. Hồi đó tôi hỏi anh người yêu ngành gì, thì ảnh chọn “commercial engineering” tức là kỹ sư và thương mại. Với tôi đó là một khái niệm xa lạ, vì 20 năm trước ở VN khi vào ĐH thì chỉ được đào tạo 1 ngành duy nhất. Muốn học thêm thì học văn bằng 2, hoặc thi ĐH lần nữa để học 2 trường.

Thậm chí, hồi đó, trường ở Bỉ còn cho bọn tôi tự thiết kế curriculum riêng và tên chuyên ngành trên bằng tốt nghiệp phản ánh chính hành trình học tập. Bằng tốt nghiệp được đặt theo chuyên ngành chính/ phụ mà tôi đã chọn. Nghĩa là trong 1 lớp, có 20 đứa thì có thể có 20 bằng tốt nghiệp với tên gọi khác nhau. Giờ nghĩ lại mới thấy họ thiết kế chương trình đỉnh.

Nhiều lúc tôi phải giải thích kỹ với các phụ huynh mà tôi đang tư vấn, một hiểu nhầm phổ biến là học trong nước cũng giỏi Tiếng Anh với chuyên môn được, cần gì phải đi du học. Thực ra hệ thống giáo dục Phương Tây thiết kế và giảng dạy khác lắm. Không thể nói bên nào hơn, nhưng 2 bên phục vụ 2 mục tiêu khác nhau.

Học sinh Châu Âu được tự do quyết định, vì thế cũng tự chịu trách nhiệm với cuộc đời của mình từ rất sớm. Vì người ta rèn cho trẻ em từ sớm, tự đi mà đưa quyết định, chọn gì thì tự chịu trách nhiệm, chọn sai thì vô tư chọn lại.

Vì thế, nếu con bạn 17 tuổi mà vẫn chưa biết chọn ngành gì, có khi đó chưa phải vấn đề lớn nhất. Có thể điều nguy hiểm nhất hôm nay không phải là chọn sai ngành, mà là tin rằng một ngành học có thể dùng cho cả cuộc đời.

====

Life Mentor

Giáo dục từ gia đình

Lộ trình: Tự học • Tự chủ • Tự định hướng

Worldschool • Hướng nghiệp • Du học Châu Âu