Hướng nghiệp không bắt đầu ở lớp 12. Nó bắt đầu từ cấp 1

Nhiều cha mẹ nghĩ hướng nghiệp là chọn ngành. Thực ra hướng nghiệp là xây dựng con người.

Mỗi lần cố vấn chuyện du học, tôi luôn phải bắt đầu từ hướng nghiệp. Hầu hết các bạn du học đều chọn ngành nghề rất chung chung, kiểu như “Con muốn học khối kinh tế” hoặc “Con giỏi hoá, chắc theo ngành nào có hoá sinh”.  Vậy là họ chọn những ngành nghe quen tai như: Bác sĩ – Kỹ sư – Luật sư – Kế toán – Giáo viên – Marketing – CNTT.

Để tôi tiết lộ với các bác một bí mật: Bức tranh nghề nghiệp ở VN chậm hơn so với thế giới khoảng 20-50 năm. Mặc dù GDP Việt Nam tăng với tốc độ nhanh so với thế giới, nhưng lực lượng lao động được tạo ra từ các ngành nghề đang rất cũ kĩ.

Khi đi du học, các con sẽ đứng trước những lựa chọn ngành học mà có thể chưa nghe tên bao giờ. Ví dụ:

Nghiên cứu Tương lai (Học cách dự báo xu hướng xã hội, công nghệ, môi trường và thiết kế các kịch bản tương lai.

Sau ra trường có thể làm:

• Dự báo và Chiến lược
• Tư vấn đổi mới sáng tạo
• Chính sách công
• Tư vấn chính sách

Thiết kế lấy con người làm trung tâm (human-Centered Design). Ngành này kết hợp:

• Tâm lý học
• Thiết kế
• Công nghệ
• Kinh doanh

Học cách thiết kế sản phẩm xoay quanh nhu cầu con người.

Ví dụ:

• Thiết kế app ngân hàng
• Thiết kế bệnh viện
• Thiết kế trải nghiệm học tập

Không phải thiết kế đồ họa.

Ngành Food Innovation (Công nghệ đổi mới thực phẩm), ngành này kết hợp:

• Sinh học
• Dinh dưỡng
• Kinh doanh
• Công nghệ

Ví dụ:

• Thịt nuôi cấy
• Protein côn trùng
• Thực phẩm tương lai

Một số cái tên khác như: Sustainable Development (Phát triển bền vững), Digital Humanities (Khoa học xã hội số), Global Challenges (những thách thức toàn cầu), Creative Business (kinh doanh sáng tạo), Experience Design (Thiết kế trải nghiệm), Entrepreneurship & Innovation (Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo), Game Design & Interactive Media (Thiết kế game và truyền thông tương tác), Bioinformatics (Tin sinh học), Circular Economy (Kinh tế tuần hoàn) là một ngành cực hot tại Bắc Âu.

Điều khiến nhiều học sinh Việt sốc khi du học không phải tiếng Anh. Mà là nhận ra có rất nhiều ngành nghề tồn tại trên thế giới mà mình chưa từng nghe tên. Và nhiều bạn chọn những ngành nghe tên lạ lùng. Mà ở VN thì sẽ lo ngại là chả hiểu tụi nó học ngành đấy sau làm gì, hoặc về VN có nơi nào tiếp nhận không.

Nghề nghiệp của 10–20 năm tới sẽ ngày càng liên ngành, trong khi phần lớn phụ huynh vẫn đang hình dung nghề nghiệp theo danh mục của 20 năm trước. Nên nếu các cha mẹ vẫn đang hướng nghiệp cho con bằng bản đồ nghề nghiệp của thế kỷ trước, thì cẩn thận chúng ta dẫn con sai đường rồi.

Nên chuyện hướng nghiệp, không phải là đến lớp 12 mới cân nhắc. Mà trong suốt 12 năm, ta đã cần phải giúp trẻ hiểu chính mình. Thì lớp 12 mới là lúc thu hoạch, chứ không phải lúc đó mới đi cấy trồng.

Nhiều người nghĩ hướng nghiệp là chọn ngành. Nhưng trong giáo dục hiện đại: hướng nghiệp = hành trình khám phá bản thân.

Tôi kể cho các bác nghe, các bạn trẻ con Worldschool hướng nghiệp thế nào. Họ sẽ xem hôm nay con tò mò điều gì?. Họ giúp con trải nghiệm nhiều hơn, đọc nhiều hơn, làm dự án nhiều hơn, gặp nhiều người hơn.

Họ không vội tìm câu trả lời. Họ giúp con thu thập dữ liệu về chính mình.

Khi đứa trẻ có khả năng hiểu mình và tự định hướng, trẻ sẽ biết mình thích học gì, đi về đâu, và sẽ không dễ bị đám đông kéo đi.

Đó là lý do hướng nghiệp thực chất là giáo dục tự chủ.

Mục tiêu cuối cùng của hướng nghiệp không phải chọn nghề. Mà là tạo ra một người biết tự dẫn đường cho cuộc đời mình.

====

Life Mentor - Tư vấn giáo dục từ gia đình

(Làm cha mẹ, WorldSchooling, Lộ trình giáo dục, Tư duy, Kỹ năng, Hướng nghiệp, Du học Châu Âu)