Vì sao trẻ con Châu Âu lại “khác” trẻ em Mỹ đến vậy? Hãy xem họ đã làm gì “ngược đời"?

Mình gặp anh chồng mình khi ảnh 24 tuổi. Mình chỉ biết đến phần người lớn trưởng thành của ảnh. Mình rất tò mò, không hiểu cách giáo dục trẻ con của Châu Âu như thế nào, để tạo nên những con người có những phẩm chất như vậy. Mình dùng luôn anh chồng như 1 mẫu quan sát, rồi quan sát cả sếp, bạn bè, các mối quen biết của gia đình chồng, để mong tìm ra những bí kíp. Sống cùng, quan sát thực tế, làm theo cách mà người Bỉ/ Hà Lan nuôi dạy những đứa trẻ mang lại cho mình nhiều bất ngờ thú vị. Đây là 1 đối trọng bên cạnh việc đọc sách, đọc tài liệu nghiên cứu mà mình đang làm.

Tiếp phần 1 hôm trước, nay mình viết tiếp câu chuyện người thật việc thật mà người Bỉ đã giáo dục trẻ con thế nào nhé.

- Bố mẹ tôi (người Bỉ) không bật kênh truyền hình trẻ em cho tôi, tôi phải theo dõi tin tức, xem bóng đá và nghe những câu chuyện của người lớn. Vì họ không nuông chiều tôi bằng chương trình truyền hình trẻ em và điều chỉnh cuộc sống của họ hoàn toàn theo tôi... Từ 10 hoặc 11 tuổi, chúng tôi đi xe đạp đến trường hoặc nơi cần đến. Vào trung học, chúng tôi đi học bằng xe buýt vào thành phố hoặc bằng phương tiện giao thông công cộng... Ở trường, chúng tôi có một số chương trình như Karrewiet giống như tin tức nhưng dành cho trẻ em... Chính trị luôn ở trong tâm trí chúng tôi vì chúng tôi phàn nàn mọi lúc về chính phủ nên trẻ em học theo điều đó. 

- Tôi là người Bỉ. Ở Bỉ, trẻ tự đi học, bất kể ở thành phố lớn hay ở nông thôn. Từ khoảng Trung học (12 tuổi), tất cả đều tự đi. Chỉ có một số ít phụ huynh vẫn lái xe đưa đón con. Ngay cả bản thân trẻ em, việc đưa đón khiến trẻ phải chờ đợi rồi trở thành trò cười của lớp. Đó là một sự khác biệt lớn về văn hoá. Ở đây trẻ tiểu học (7-12 tuổi) thường đi bộ 1 mình, hoặc cùng nhau nếu trường ở gần. Ở một số nơi, thậm chí trẻ con tự đi tàu điện ngầm 1 mình.

- Ở Bỉ, trong quán rượu, người ta phải tuân thủ quy định về độ tuổi được phép uống bia rượu là 16 tuổi, và 18 tuổi mới được uống rượu mạnh như wodka. Hầu hết trẻ em không uống bia rượu lần đầu tiên tại quán rượu hoặc tại các bữa tiệc. Mà uống rượu lần đầu tiên tại nhà với cha mẹ, thậm chí trước cả tuổi uống rượu hợp pháp. Việc này bắt đầu bằng việc cho trẻ uống nửa ly rượu vang vào những dịp đặc biệt như sinh nhật hay đêm giao thừa. Chúng tôi nghĩ rằng việc cho trẻ làm quen với rượu ở nhà, trong một không gian an toàn sẽ giúp trẻ hiểu rõ hơn về giới hạn của mình đối với rượu. Hầu hết mọi người đều cho con uống rượu khi ra ngoài, nhưng chúng tôi không muốn có những đứa trẻ say xỉn, mất kiểm soát. Ở đây, không có chuyện phải làm chứng minh thư giả để được uống rượu sớm hơn.

- Ở trường tiểu học, khi trẻ 8 hoặc 9 tuổi, trẻ vẫn thường xem 'Karrewiet' cùng nhau trong lớp. 'Karrewiet' là chương trình tin tức dành cho trẻ em, để trẻ biết những gì đang diễn ra trên thế giới, mà không để trẻ nhìn thấy những chi tiết khủng khiếp và có sự hướng dẫn. Ở trường, trẻ con có xu hướng nói về những gì đang diễn ra trên thế giới. Trẻ đôi khi về nhà với đầy đủ thông tin và sau đó bắt đầu kể lại những gì nó nghe được. Điều đó mở ra một cuộc trò chuyện với người lớn. Với cha mẹ, đây là một lời nhắc nhở rằng họ có thể nói chuyện với con theo kiểu người lớn. Cha mẹ thường đặt những câu hỏi mang tính tranh biện cho con mình. Họ để con tự xem xét lại lập trường của mình. Cha mẹ không ngại những câu hỏi khó và nếu con đã có lập trường, họ không ngại thay đổi và đưa ra những quan điểm khác, xem liệu lập trường của con có còn nguyên vẹn khi con xem xét lại những khía cạnh khác hay không. Đó là điều bắt đầu từ trường học và một số gia đình đã học được điều này... những gia đình khác thì không.

- Bỉ là một quốc gia nhỏ nhưng chúng tôi có 3 ngôn ngữ chính thức (tiếng Hà Lan, tiếng Pháp và tiếng Đức). Tôi sống ở vùng Flemish (Hà Lan). Con trai tôi bắt đầu học tiếng Pháp ở trường từ năm 10/11 tuổi. Tiếng Đức và tiếng Anh bắt đầu từ năm 14 tuổi. Nhưng hầu hết trẻ em 9/10 tuổi đều hiểu rất nhiều tiếng Anh khi xem TV không có phụ đề (phim hoạt hình, phim truyền hình) và trẻ cũng xem nhiều YouTube. Người Bỉ hay đi du lịch nước ngoài vì Bỉ nhỏ bé quá, đến thành phố khác chỉ cần chuyến đi trong ngày là đủ. Vì trẻ em biết nhiều ngôn ngữ từ khi còn nhỏ và đi du lịch nhiều từ nhỏ, nên chúng học được rất nhiều. Con trai 11 tuổi của tôi vừa học về Liên minh Châu Âu và tuần tới con sẽ bắt đầu làm bài tập... cháu phải chuẩn bị một bài thuyết trình PowerPoint về một trong những quốc gia thuộc Liên minh Châu Âu, trong đó cháu phải nói về văn hóa của quốc gia đó, ngôn ngữ, thủ đô của quốc gia đó,... và tất cả các cháu đều tìm ra những quốc gia khác nhau để thảo luận và nghe các bạn cùng lớp bàn luận. Giáo dục ở đây yêu cầu khá cao. Trẻ học được rằng Hoa Kỳ là một quốc gia bao gồm nhiều tiểu bang khác nhau với luật pháp khác nhau. Trong khi tôi ở Hoa Kỳ, người ta hỏi tôi Bỉ thuộc tiểu bang nào. Hay châu Âu được coi là một quốc gia không?

Đọc đoạn này, mình mới ồ lên. Hiểu rồi. Mình cứ tưởng anh chồng mình đặc biệt, hóa ra đứa trẻ nào ở Bỉ cũng được giáo dục như thế. Họ thường: nói chuyện thân thiện và gần gũi với người già, hay bàn chuyện chính trị, bầu cử, chính sách đất nước và Châu Âu, rất nghiêm túc với lá phiếu bầu cử của mình, hiểu biết và theo dõi các môn thể thao đa dạng, biết 4-5 thứ tiếng, nói rất dài dòng, thích tranh luận, lắm lý lẽ….Và vì họ hiểu biết sâu về kinh tế, chính trị, lịch sử, chính sách các nước, nên ngày xưa đi làm NGO, toàn thấy người Bỉ đến Việt Nam làm về phát triển, chính sách. Giờ mới ồ à, hiểu rồi.

(Hết phần 2)