Nếu bạn vẫn đang dạy con chọn một nghề… có thể bạn đang chuẩn bị sai cho tương lai

Có một câu hỏi mà gần như phụ huynh nào cũng từng hỏi con… “Sau này con muốn làm nghề gì?” Nghe rất bình thường, và quen thuộc, nhưng thật ra câu hỏi đó đang giả định một điều… là con sẽ có một nghề, và gắn với nó cả đời. Kiểu như chọn được 1 cái nghề chắc chắn, yên tâm kê gối ngủ ngon.

Nhưng thế giới bây giờ không còn vận hành như vậy nữa. Sự thật là thế hệ con tụi mình sẽ bước vào kỷ nguyên của Portfolio career – tức là một danh mục sự nghiệp chứ không phải một cái nghề chốt hạ đến lúc nghỉ hưu.

Khi mình tư vấn hướng nghiệp, chọn trường cho các cháu cấp 3, nhìn vào xu hướng nghề nghiệp toàn cầu, mình thấy những tín hiệu rất rõ… thế hệ con chúng ta sẽ không có “một nghề”. Các con sẽ có một “danh mục công việc”. Con có thể cùng lúc làm nhiều việc hoặc chuyển đổi ngành liên tục để thích nghi với sự xoay chuyển của công nghệ.

Vấn đề là nếu chúng ta vẫn dạy con theo tư duy cũ… tập trung nhắm đến 1 nghề chắc chắn, thì khi nghề đó hết hot, làn sóng đảo chiều, con sẽ bị mắc kẹt. Nhưng nếu chúng ta hiểu rằng sự nghiệp là một hành trình dài, có nhiều trạm dừng, thì khi một cánh cửa đóng lại, con vẫn có đủ năng lực để rẽ sang hướng khác.

Mình nhận thấy, điều các con cần xây dựng không phải là một cái nghề cụ thể… mà là một bộ kỹ năng đủ linh hoạt để di chuyển qua nhiều nghề.

Một ví dụ rất đơn giản, 1 bạn học ngành y có thể làm bác sĩ, nhưng cũng có thể là nhà tư vấn sức khoẻ, dinh dưỡng, cũng có thể buôn bán thiết bị y tế, hoặc làm chính sách. Người học vẽ có thể thành họa sĩ, nhưng cũng có thể là chủ một phòng triển lãm, hay một nhà tư vấn sưu tầm. Kỹ năng mới là thứ đi theo con suốt đời, còn nghề chỉ là nơi con dừng chân tạm thời. Sự ổn định không nằm ở cái ghế con đang ngồi, mà nằm ở năng lực con mang theo khi phải đứng dậy rời khỏi cái ghế đó.

Xu hướng các bạn GenZ hiện nay cũng đang chuyển dịch theo xu thế đó. Tuy nhiên xã hội và cha mẹ chưa bình thường hoá việc đó, khiến chính các bạn ấy cũng chưa tự tin trong lựa chọn. Nhà tuyển dụng chưa sẵn sàng cởi mở, xã hội còn nhiều đánh giá.

Ở góc độ tư vấn giáo dục, mình luôn nói với phụ huynh một điều… từ 6 đến 18 tuổi, nhiệm vụ của con không phải là “chốt” một nghề. Chúng ta không nên mong đợi chốt chắc chắn điều gì, khi mà 5-10 năm tới bản đồ ngành nghề có thể xáo trộn như rang lạc.

Vậy thì chúng ta nên làm gì? Hãy giúp con tích lũy thật nhiều vốn kỹ năng. Để sau này dù con rơi vào môi trường nào, ngành nào, con vẫn có thể đứng vững, học tiếp, và đi tiếp.

Vì cuối cùng, điều mình mong cho con không phải là một công việc ổn định… mà là một cuộc đời có khả năng tự vận hành. Các bác có bao giờ tự hỏi, nếu cái nghề con đang mơ ước bỗng nhiên biến mất trong 5 năm tới, con bạn sẽ còn lại gì trong tay không?

=====

Life Mentor - Tư vấn giáo dục từ gia đình

(Làm cha mẹ, WorldSchooling, Lộ trình giáo dục, Tư duy, Kỹ năng, Hướng nghiệp, Du học Châu Âu)