Một ngày của học sinh tiểu học ở Bỉ
17.03.2026
Hôm trước cô quản lý thư viện hỏi con Vi: con đến từ đâu, và Vi khoe rất chắc nịch là con đến từ Việt Nam. Mình là kiểu mẹ Việt Nam anh hùng, cũng hơi bị vui vì con luôn ý thức nguồn gốc của mình, nhưng mình cũng thử gợi ý: lần sau con có thể nói con đến từ Việt Nam và Hàn Quốc nhé.
(Vì nhận thấy người Châu Âu nhiều năm gần đây rất chuộng văn hoá HQ, phim HQ, đồ ăn, đồ dùng HQ, quan tâm đến con người HQ. Con mình có dính dáng 1 tí đến HQ thì cũng có chút lợi thế.)
Nhưng con rất kiên định: con sinh ra ở VN, 8 năm sống ở VN, con chỉ thấy mình là người VN thôi. Thế là tự nhiên, mình lại phải nghĩ sâu hơn về chuyện bản sắc của các con.
Nhà mình đan xen hơi nhiều văn hoá: Việt Nam, Hàn Quốc, Bỉ và Hà Lan, nên rất sớm mình nhận ra rằng những đứa trẻ này đâu phải cầm tấm hộ chiếu nước nào, mà còn là lớn lên với văn hoá, thói quen và cách ứng xử của đất nước nào.
Mình thấy biểu hiện rõ nhất là anh béo. Khi về Hàn Quốc thì anh cúi gập người 90 độ, cung kính vâng dạ trong giao tiếp. Khi sang Bỉ thì cư xử kiểu ít nói, kín đáo như người Bỉ. Khi sang Hà Lan thì lại biến hoá kiểu xởi lởi ga lăng như người Hà Lan. Ở VN thì anh sống kiểu “tôi là người nước ngoài”, 13 năm vẫn chưa biến hình thành con rể chuẩn VN được.
3 mẹ con mình cứ quan sát và đi đâu thì biến hình theo đến đó. Nhiều lúc cũng khó, nhưng nó buộc bọn mình phải luôn mở to mắt nhìn xem ở mỗi nơi, văn hoá khác nhau thế nào để tuân thủ. Luôn sẵn sàng hỏi “ở đây các bác làm việc này thế nào, dạy tôi với”. Khi cởi mở hỏi, họ sẽ luôn sẵn sàng hướng dẫn.
Mình ví dụ cùng 1 sự việc, nhưng cách cư xử khác nhau thế nào nhé.
Ví Dụ: ở Việt Nam và Hàn Quốc thì mọi người thích chia sẻ không gian chung (phòng khách, bếp) lúc nào cũng đông vui. Bếp dù nhỏ nhưng 1 người nấu, 1 người phụ, 3 người không nấu gì cũng ngồi ở bàn bếp uống trà buôn chuyện. Lúc nào cũng xôm.
Ở Bỉ thì người Bỉ vốn hay ngại, kín đáo, nên họ không thích nói chuyện nhiều (small talk), khi chưa quen thân, vậy thì phải để cho họ không gian riêng. Họ nấu ăn, hay dọn nhà, hay làm việc thì tránh làm ồn, tránh hỏi han.
Ví dụ nữa: ở Hàn Quốc, khi cả nhà đi ra ngoài, cứ người này khoác áo cho người kia, đi giày, lấy túi cho người kia, còn cúi xuống buộc dây giày cho nhau, xôn xao cả lên.
Ở Bỉ, Hà Lan: khi ra ngoài, ai lo đồ đạc của người đấy, không chạm vào người nhau nếu chưa xin phép. Không vì thân thiết mà khoác tay, khoác vai. Nếu 1 người (đặc biệt trẻ con) mang nhiều đồ thì mọi người kiên nhẫn đợi. Cứ đợi thật lâu cho đứa trẻ xoay xở hết thứ này đến thứ kia.
Nói chung ở đâu thì phải căng mắt ra học điều người ta đang làm ở đấy để làm theo. Có nơi coi trọng tự lập từ sớm, nơi khác trân trọng sự kết nối gia đình.
Nhà mình thành tổ hợp giao thoa của các hệ giá trị khác nhau, ở đây họ làm gì thì mình cũng làm vậy. Càng nhận ra sự khác biệt và mềm dẻo thích ứng thì càng giúp gia đình mình tránh bị hiểu lầm.
Để giữ gìn văn hoá Việt Nam, mình vẫn nấu món Việt cho các con, mỗi tuần đãi người Bỉ một món Việt nào đó, và luôn nói chuyện với con bằng tiếng Việt.
Anh béo bắt đầu nói tiếng Hà Lan với con, mà 10 năm nuôi con ở Việt Nam anh chưa nói được 1 câu. Giờ còn đọc sách bằng tiếng Hà Lan cho con mỗi tối cơ.
Tiếp nữa, hồi ở VN thì mình đưa con đi làng nghề, xem triển lãm, hoạt động văn hoá, các nhà sưu tầm…Mình muốn con hiểu nhiều về văn hoá VN. Giờ sang Bỉ, nhà mình lại tìm kiếm bảo tàng, sân khấu kịch, triển lãm nghệ thuật, tham gia lễ hội…của Châu Âu cho con, mà việc này thì nhà trường cũng gánh hộ 1 phần rồi.
Nói đến đây thấy thiếu hẳn mảng ngôn ngữ và văn hoá Hàn Quốc. Với những nhà nhiều đan xen văn hoá như nhà mình thì bố mẹ hơi vất vả đấy. Vừa phải tôn trọng việc con lựa chọn bản sắc riêng, vừa phải cho con trải nghiệm đủ, tích hợp vào một bức tranh tổng thể cuộc sống của con.
Cha mẹ nào hay lang thang thế giới, hoặc gửi con đi du học, đặc biệt lại exchange, mỗi năm ở 1 nước, hoặc chuyển từ nước này sang nước kia học, thì con sẽ nhúng mình trong đa văn hoá. Điều này cũng có lợi cho các con, nhưng cũng dễ gây bối rối.
Ngoài những hành xử tiêu chuẩn của cả nhân loại, đâu đâu cũng đúng, thì càng đi nhiều, càng biết nhiều, con càng học được cách ứng xử đa dạng. Đó là kỹ năng sống thực sự hữu ích mà mình hay thấy ở các bạn nhiều trải nghiệm quốc tế.
Các bạn chia sẻ thêm giúp mình, ở đất nước bạn đang sống, có những khác biệt văn hoá nào nhé. Hãy chia sẻ cùng mình trong workshop thứ 6 hàng tuần về việc giáo dục quốc tế, homeschooling, và du học nhé.
=====
(Vì nhận thấy người Châu Âu nhiều năm gần đây rất chuộng văn hoá HQ, phim HQ, đồ ăn, đồ dùng HQ, quan tâm đến con người HQ. Con mình có dính dáng 1 tí đến HQ thì cũng có chút lợi thế.)
Nhưng con rất kiên định: con sinh ra ở VN, 8 năm sống ở VN, con chỉ thấy mình là người VN thôi. Thế là tự nhiên, mình lại phải nghĩ sâu hơn về chuyện bản sắc của các con.
Nhà mình đan xen hơi nhiều văn hoá: Việt Nam, Hàn Quốc, Bỉ và Hà Lan, nên rất sớm mình nhận ra rằng những đứa trẻ này đâu phải cầm tấm hộ chiếu nước nào, mà còn là lớn lên với văn hoá, thói quen và cách ứng xử của đất nước nào.
Mình thấy biểu hiện rõ nhất là anh béo. Khi về Hàn Quốc thì anh cúi gập người 90 độ, cung kính vâng dạ trong giao tiếp. Khi sang Bỉ thì cư xử kiểu ít nói, kín đáo như người Bỉ. Khi sang Hà Lan thì lại biến hoá kiểu xởi lởi ga lăng như người Hà Lan. Ở VN thì anh sống kiểu “tôi là người nước ngoài”, 13 năm vẫn chưa biến hình thành con rể chuẩn VN được.
3 mẹ con mình cứ quan sát và đi đâu thì biến hình theo đến đó. Nhiều lúc cũng khó, nhưng nó buộc bọn mình phải luôn mở to mắt nhìn xem ở mỗi nơi, văn hoá khác nhau thế nào để tuân thủ. Luôn sẵn sàng hỏi “ở đây các bác làm việc này thế nào, dạy tôi với”. Khi cởi mở hỏi, họ sẽ luôn sẵn sàng hướng dẫn.
Mình ví dụ cùng 1 sự việc, nhưng cách cư xử khác nhau thế nào nhé.
Ví Dụ: ở Việt Nam và Hàn Quốc thì mọi người thích chia sẻ không gian chung (phòng khách, bếp) lúc nào cũng đông vui. Bếp dù nhỏ nhưng 1 người nấu, 1 người phụ, 3 người không nấu gì cũng ngồi ở bàn bếp uống trà buôn chuyện. Lúc nào cũng xôm.
Ở Bỉ thì người Bỉ vốn hay ngại, kín đáo, nên họ không thích nói chuyện nhiều (small talk), khi chưa quen thân, vậy thì phải để cho họ không gian riêng. Họ nấu ăn, hay dọn nhà, hay làm việc thì tránh làm ồn, tránh hỏi han.
Ví dụ nữa: ở Hàn Quốc, khi cả nhà đi ra ngoài, cứ người này khoác áo cho người kia, đi giày, lấy túi cho người kia, còn cúi xuống buộc dây giày cho nhau, xôn xao cả lên.
Ở Bỉ, Hà Lan: khi ra ngoài, ai lo đồ đạc của người đấy, không chạm vào người nhau nếu chưa xin phép. Không vì thân thiết mà khoác tay, khoác vai. Nếu 1 người (đặc biệt trẻ con) mang nhiều đồ thì mọi người kiên nhẫn đợi. Cứ đợi thật lâu cho đứa trẻ xoay xở hết thứ này đến thứ kia.
Nói chung ở đâu thì phải căng mắt ra học điều người ta đang làm ở đấy để làm theo. Có nơi coi trọng tự lập từ sớm, nơi khác trân trọng sự kết nối gia đình.
Nhà mình thành tổ hợp giao thoa của các hệ giá trị khác nhau, ở đây họ làm gì thì mình cũng làm vậy. Càng nhận ra sự khác biệt và mềm dẻo thích ứng thì càng giúp gia đình mình tránh bị hiểu lầm.
Để giữ gìn văn hoá Việt Nam, mình vẫn nấu món Việt cho các con, mỗi tuần đãi người Bỉ một món Việt nào đó, và luôn nói chuyện với con bằng tiếng Việt.
Anh béo bắt đầu nói tiếng Hà Lan với con, mà 10 năm nuôi con ở Việt Nam anh chưa nói được 1 câu. Giờ còn đọc sách bằng tiếng Hà Lan cho con mỗi tối cơ.
Tiếp nữa, hồi ở VN thì mình đưa con đi làng nghề, xem triển lãm, hoạt động văn hoá, các nhà sưu tầm…Mình muốn con hiểu nhiều về văn hoá VN. Giờ sang Bỉ, nhà mình lại tìm kiếm bảo tàng, sân khấu kịch, triển lãm nghệ thuật, tham gia lễ hội…của Châu Âu cho con, mà việc này thì nhà trường cũng gánh hộ 1 phần rồi.
Nói đến đây thấy thiếu hẳn mảng ngôn ngữ và văn hoá Hàn Quốc. Với những nhà nhiều đan xen văn hoá như nhà mình thì bố mẹ hơi vất vả đấy. Vừa phải tôn trọng việc con lựa chọn bản sắc riêng, vừa phải cho con trải nghiệm đủ, tích hợp vào một bức tranh tổng thể cuộc sống của con.
Cha mẹ nào hay lang thang thế giới, hoặc gửi con đi du học, đặc biệt lại exchange, mỗi năm ở 1 nước, hoặc chuyển từ nước này sang nước kia học, thì con sẽ nhúng mình trong đa văn hoá. Điều này cũng có lợi cho các con, nhưng cũng dễ gây bối rối.
Ngoài những hành xử tiêu chuẩn của cả nhân loại, đâu đâu cũng đúng, thì càng đi nhiều, càng biết nhiều, con càng học được cách ứng xử đa dạng. Đó là kỹ năng sống thực sự hữu ích mà mình hay thấy ở các bạn nhiều trải nghiệm quốc tế.
Các bạn chia sẻ thêm giúp mình, ở đất nước bạn đang sống, có những khác biệt văn hoá nào nhé. Hãy chia sẻ cùng mình trong workshop thứ 6 hàng tuần về việc giáo dục quốc tế, homeschooling, và du học nhé.
=====
Life Mentor - Tư vấn giáo dục từ gia đình
(Làm cha mẹ, WorldSchooling, Lộ trình giáo dục, Tư duy, Kỹ năng, Hướng nghiệp, Du học Châu Âu)